ThomasGoddard_China_IOF_2015

Thomas Goddard

Cefais fy ngwahodd gan yr artist a’r curadur enwog o Dsieina, Zhou Bin, i berfformio yng Ngŵyl Gelf Fyw Up-On yn Siengdw ar sail argymhelliad yn sgil fy mherfformiad yng Ngŵyl Experimentica yn Chapter. Yn yr ŵyl roedd nifer o artistiaid rhyngwladol o fri megis Monika Guenther, Ruedi Schill, Roi Vaara ac Andrea Salzmann. Pwynt pwysig - a nodwyd gan yr awdur a’r PhD Americanaidd ym maes athroniaeth Dsieineaidd a’r celfyddydau perfformio, Sophie Kidd - fi oedd yr artist cyntaf o Brydain i berfformio yn yr ŵyl a chefais wahoddiad wedyn i berfformio yn yr arddangosfa Regeneration-Expansion yn Amgueddfa Siangjiang o Gelf Gyfoes yn Tsiongcing.

Cynhaliwyd y perfformiad cyntaf, Brando Live, yn Siengdw, mewn ardal diwylliannol ac adloniadol sy’n weddol newydd. Roedd gan y lle ymdeimlad rhyngwladol gyda digon o le gwag yn y seler a phrif ofod oriel yr ŵyl a gynigiodd lawer o ddewisiadau am leoedd diddorol ar gyfer y perfformiad. Roedd Brando Live yn ymateb i wahaniaethau a chamddealltwriaethau diwylliannol. Datblygwyd y perfformiad yn ddarn newydd dan ddylanwad corff mwy o ymchwil a’m harddangosfa ddiweddar, Be More Brando, a gynhaliwyd ym Mostyn, Llandudno (Gorffennaf 2015). I mi mae creu cydlyniad rhwng prosiectau’n bwysig a naturiol o ran y stori a’r pwnc.

Gan ddadansoddi camddealltwriaethau diwylliannol o enwogrwyd ac ystyried ystrydeb gorfodol Brando, roedd y perfformiad yn cynnwys pob agwedd ar ei fywydy enwog gan orfodi’r gynulleidfa i wynebu’r weledigaeth a grewyd drwy ddamwain gan y gynulleidfa ei hun. Dechreubwynt ymddangosiad y cymeriad oedd perfformiad Brando yn The Island Of Dr Moreau (1996) sef colur hollol wyn i amlygu ei baranoia am yr amgylchedd. Mae gwyn, wrth gwrs, yn meddwl gwahanol bethau mewn gwahanol wledydd. Yn Nhsieina mae’n symbol o farwolaeth a phurdeb a defnyddiwyd y lliw’n eang iawn mewn perfformiadau megis Towards White (1975) gan Geta Brătescu a White Man (1983) gan Roi Vaara a oedd hefyd yn Up-On. Roedd y cysylltiadau cyd-destunol hyn yn fodd ffurfio a diffinio’r perfformiad hwn yn uniongyrchol ac yn anuniongyrchol.

Darparwyd y prif gyfyngiadau gweledol a chorfforol gan siwt falŵn, dew i bortreadu rhywun dros ei bwysau. Dechreua Brando gynrychioli’r Gorllewin, pobl wynion a gordewdra Ewrop. Yr ego yn ogystal â’r corff wedi’u chwyddo gan gynrychioli’r byd hefyd. Ai glythineb ei hun yw Brando? Ei enw da neu ei enw drwg? Mae’n anodd iddo symud dan bwysau enwogrwydd. Yn hanesyddol y Dwyrain ystyrid bod yn dew’n arwydd o iechyd, cyfoeth a hapusrwydd tan yn ddiweddar pan gydnabu Sefydliad Iechyd y Byd fod gan Dsieina broblem gynyddol. Mae’n newid mawr o’i gymharu â’r newyn a ddaeth yn sgil Naid Fawr Ymlaen Arlywydd Maw. Ond canlyniad uniongyrchol i’r newyn oedd cysylltu bod yn dew â bod yn gyfoethog.

Ond roedd rhagor i Frando na bod yn enwogyn o folgi cyfoethog ac felly drwy’r siwt dew ymddengys ei brydferthwch gwreiddiol a gamddeallwyd. Gan awgrymu Bwto’r Siapaneaid (a ychwanega haenen arall o gamddealltwriaeth ddiwylliannol am mae dawnswyr main sy’n ei berfformio fel arfer), chwaraeais â defnyddio traed meddal, heini ac ystumiau bale i gyferbynnu â’m tewdra. Yn y perfformiad â Brando yn benderfynol o droi ein golwg wyneb i waered mewn ffordd ymosodol a rhythmig fel y try ei hunangariad a’i hunangasineb yn hunandderbyniad. Mae ei dewdra allanol yn mynd yn erbyn ei symudiadau gosgeiddig, ac mae bron â chwympo ond eto’n dawnsio ar yr un pryd gan ein gorfodi o bosibl i ymwrthod â thewdra a’i gofleidio. Mae’r syniad y gall tewdra fod yn atyniadol yn gwadu pob syniad cyfredol yn y Gorllewin, yn enwedig o ran menywod. Mae Brando felly’n rhywiol niwtral.

Dechreuodd y perfformiad y tu ôl i rwystr dur mawr gyda rhaff felfed a gadwai’r gynulleidfa’n ôl. Roedd rhai’n siomedig, eraill yn grac ond roedd raid iddynt wylio o bell y ffigwr tew’n dawnsio, eistedd, tyfu a chrebachu ar wahân i’r dorf. Gan symud tuag at y dorf, codai’r rhwystr gan fy sbarduno i neidio drwy’r rhwystr a thrwy’r gan ei synnu’n ddirfawr. Symudais yn araf drwy’r gofodau mawrion gan ryngweithio â’m ffilm Be More Brando (2015) sy’n cynnull pobl sy’n dynwared Brando yn ei wahanol rolau. Mae’r perfformiad ei hun yn ymdrech i wyrdroi’r broses ddynwared fel y cysyllta Brando â’r gynulleidfa i ddod yn ddynol eto.

Trefnwyd fforwm yng Nghanolfan Gelfyddydol Panart ar ddiwrnod olaf y perfformiad yn Siengdw i drafod y celfyddydau perfformio. A finnau ar ganol y bwrdd, gofynnwyd imi drafod themâu megis ffiniau a ffurf cyfnod Panart; celfyddyd gwylio mecanwaith a’r corff; perthynas y rhyngrwyd â pherfformio; sut i hyrwyddo perfformiadau; sefydlu cronfa i’r gelfyddyd a sut i’w dysgu. Wedyn cawsom drafodaeth agored gyda nifer o guraduron, awduron a damcaniaethwyr allweddol o Dsieina.

Roedd y cyfle perfformio’n rhoi egni imi a’m herio i archwilio meysydd newydd. Roedd perfformio yn Nhsieina am y tro cyntaf yn fodd imi ddatblygu rhwydwaith cryf o artistiaid, curaduron ac academwyr rhyngwladol i ymgysylltu â hwy’n awr ac yn y dyfodol gan gynyddu fy hyder yn y maes.

Cymru - Tsieina 2017

Thomas Martin - Stratum 50 - Open Books

India Cymru

Hay Festival Kerala

Patagonia 150

Patagonia - Marc Rees